Home CHCIEĆ-MIEĆ-BRAĆ Spektrum KOMPETENCJE PORTFOLIO Kariera Kontakt

ROZDZIAŁ II. MIEĆ.

Czy coś, czego potrzebujemy, musi być warte wyboru?

Człowiek może dokładnie wiedzieć, jaki problem chce rozwiązać. Nie oznacza to jednak, że wie, który produkt powinien wybrać.

Wyobraźmy sobie sytuację, w której potrzebuje środka do usunięcia trudnej plamy. Na sklepowej półce znajduje kilka produktów o podobnym przeznaczeniu. Jeden obiecuje wysoką skuteczność. Drugi podkreśla bezpieczeństwo tkanin. Trzeci pochodzi od marki, z którą miał już wcześniej do czynienia.

Każda z tych propozycji może odpowiadać na tę samą potrzebę. Ale czy każda przedstawia równie przekonujący powód wyboru? I czy powód, który marka uznaje za swoją przewagę, musi być równie istotny dla człowieka?

W CHCIEĆ interesowało mnie to, dlaczego określona propozycja może nabierać, zachowywać lub odzyskiwać znaczenie dla człowieka. Teraz chcę przyjrzeć się temu, co może sprawiać, że konkretna propozycja zostaje uznana za wartą wyboru.

Nie są to pytania tożsame.

Człowiek może potrzebować rezultatu, ale nie dostrzegać wystarczającego powodu, aby wybrać produkt określonej marki. Może zainteresować się nowością, ale pozostać przy rozwiązaniu, które zna. Może również sięgać po produkt rutynowo, bez ponownego porównywania ofert.

Nie oznacza to, że CHCIEĆ musi wystąpić wcześniej, a MIEĆ później. W rzeczywistych sytuacjach rozpoznanie potrzeby, ocena propozycji i działanie mogą być ze sobą splecione. Trzy słowa mają mi pomóc postawić trzy rodzaje pytań, a nie rozrysować obowiązkową drogę każdego konsumenta.

Dla MIEĆ pytanie brzmi: co może uzasadniać wybór właśnie tej propozycji – i skąd wiemy, że ten powód naprawdę ma znaczenie?

Czym właściwie jest MIEĆ?

MIEĆ nie oznacza w tej metodzie wyłącznie chęci posiadania rzeczy. Nie jest też synonimem zakupu, lojalności ani deklarowanej intencji skorzystania z oferty.

MIEĆ to obszar analizy przesłanek, dzięki którym określona propozycja może zostać uznana przez człowieka za wartą wyboru w kontekście jego oczekiwań, dostępnych możliwości oraz postrzeganych korzyści i kosztów.

Interesuje mnie więc nie tylko to, co marka oferuje, ale również to, co może stanowić uzasadnienie preferencji po stronie odbiorcy. Takim uzasadnieniem może być oczekiwana skuteczność, korzystna relacja ceny do jakości, wcześniejsze doświadczenie, wiarygodność marki, przyjemność użytkowania czy dopasowanie do konkretnej sytuacji. Żadna z tych przesłanek nie musi występować zawsze.

Ważne jest również rozróżnienie między przesłanką rzeczywiście rozpoznaną a przesłanką, którą tylko dopisujemy do obserwowanego zachowania. Zakup produktu jest zdarzeniem. Nie jest sam w sobie dowodem na to, że człowiek świadomie porównał oferty albo wysoko ocenił konkretną cechę.

Jeżeli na podstawie dostępnych informacji nie potrafimy ustalić, dlaczego określona propozycja została wybrana, powinniśmy to zaznaczyć. MIEĆ musi dopuszczać również odpowiedź: nie rozpoznaliśmy odrębnego powodu wyboru.

Z tego wynika pierwsza zasada tej części metody: nie mylmy faktu dokonania wyboru z wiedzą o jego uzasadnieniu.

Wartość produktu a wartość w oczach człowieka

Marka może inwestować w recepturę, technologię, skład, opakowanie, obsługę czy trwałość produktu. Te działania mogą podnosić obiektywne parametry oferty. Ale lepszy parametr nie zawsze oznacza większą wartość postrzeganą przez każdego odbiorcę.

Wyobraźmy sobie nowy produkt spożywczy. Producent podkreśla jakość surowców i wyższą zawartość wybranego składnika. Z perspektywy przedsiębiorstwa to rezultat inwestycji i ważny wyróżnik. Dla jednego człowieka może być argumentem za wyborem. Dla innego ważniejszy okaże się smak, cena, wcześniejsze doświadczenie lub brak zauważalnej różnicy wobec produktu kupowanego dotychczas.

Nie wiemy, co przeważy, dopóki nie poznamy sytuacji oraz sposobu oceniania propozycji przez określonych odbiorców.

To prowadzi do trzech rozróżnień.

  1. Cecha. Co produkt rzeczywiście ma lub co marka o nim deklaruje? Na przykład określoną zawartość składnika.
  2. Korzyść. Co ta cecha może zmieniać dla człowieka? Na przykład sposób wykorzystania produktu albo oczekiwany rezultat.
  3. Powód wyboru. Dlaczego ta korzyść miałaby być wystarczająco istotna, aby właśnie tę propozycję uznać za wartą wyboru?

Marki potrafią dobrze opisywać cechy. Często potrafią również przekładać je na język korzyści. Najtrudniejsze pytanie zaczyna się jednak później: czy wskazywana korzyść rzeczywiście pomaga rozstrzygać wybór w danym kontekście?

W badaniach nad wartością postrzeganą od dawna odróżnia się to, co człowiek sądzi, że otrzyma, od tego, co uważa, że musi poświęcić. Wartość nie jest więc prostą sumą parametrów produktu. [1, 3]

MIEĆ korzysta z tej wiedzy, lecz nie przedstawia jej jako własnego odkrycia. Moja propozycja dotyczy sposobu, w jaki marketer może zadawać i weryfikować pytania o konkretne przesłanki wyboru.

Korzyść nie zawsze jest powodem wyboru

„Więcej”, „lepiej”, „szybciej”, „naturalniej”, „wydajniej”. Takie obietnice można znaleźć w niemal każdej kategorii.

Nie muszą być nieprawdziwe. Nie muszą być również pozbawione znaczenia. Problem pojawia się wtedy, gdy samo wskazanie korzyści uznajemy za dowód, że człowiek będzie miał powód, aby wybrać dany produkt.

Przykładowo detergent może usuwać plamy szybciej od konkurencyjnej propozycji. Dla osoby, której zależy przede wszystkim na szybkości działania, może to być ważne. Dla osoby obawiającej się o delikatne tkaniny przewaga szybkości nie musi jednak rozstrzygać wyboru.

Podobnie produkt oferujący wiele funkcji nie musi być atrakcyjniejszy dla kogoś, kto potrzebuje tylko jednej, dobrze działającej funkcji. Korzyść nabiera znaczenia jako przesłanka wyboru dopiero w określonym kontekście: wobec oczekiwań człowieka, jego doświadczeń, dostępnych możliwości i kosztów, które jest gotów zaakceptować.

Nie twierdzę przy tym, że konsumenci zawsze dokonują takiego rachunku świadomie. Czasami preferencja jest utrwalona, a czasami kryteria wyboru powstają dopiero w sytuacji podejmowania decyzji. Badania nad konstruowaniem wyboru pokazują, że preferencje nie muszą być zawsze gotowe i niezmienne. [4]

Dla marketerów wynika z tego praktyczne zadanie: zamiast pytać wyłącznie „jaką korzyść komunikujemy?”, warto zapytać „w jakiej sytuacji i wobec jakiej alternatywy ta korzyść może stać się przekonującym powodem wyboru?”.

Dlaczego właśnie ta propozycja?

Słowo „wybór” kieruje uwagę ku alternatywom. Nie oznacza to jednak, że za każdym razem człowiek stawia przed sobą kilka opakowań i systematycznie porównuje wszystkie dostępne parametry. Alternatywą może być produkt konkurencji. Może nią być znana marka własna sieci, dotychczasowe rozwiązanie, inny sposób osiągnięcia rezultatu, odłożenie zakupu albo zrezygnowanie z niego.

Część tych możliwości może w ogóle nie pojawić się w świadomości konkretnego człowieka. Inne mogą zostać szybko wykluczone. Bywa też, że wybór przebiega według prostej reguły: sięgam po markę, którą znam, albo po rozwiązanie spełniające jeden najważniejszy warunek.

Badania nad zbiorami rozważanych możliwości i heurystykami pomagają opisać takie sytuacje. Nie każdy produkt obecny na półce należy do zestawu opcji faktycznie rozważanych przez odbiorcę. [5]

W analizie MIEĆ proponuję więc oddzielać trzy kwestie:

  • Jakie alternatywy obiektywnie istnieją w analizowanej sytuacji?
  • Jakie alternatywy człowiek może rzeczywiście znać, dostrzegać lub rozważać?
  • Co mogłoby przemawiać za jedną z nich, jeśli znajdzie się w obszarze wyboru?

To rozróżnienie jest szczególnie ważne dla mniejszych marek. Mogą oferować produkt o realnych zaletach, ale brak znajomości propozycji lub brak jej uwzględnienia w zestawie możliwości utrudnia przypisanie tych zalet do rzeczywistego wyboru. Nie jest też prawdą, że zawsze trzeba być „lepszym we wszystkim”. Produkt może zostać uznany za odpowiedni dlatego, że spełnia akurat to kryterium, które w danej sytuacji ma największe znaczenie.

A czasami wystarczający okazuje się brak powodu do zmiany dotychczasowego wyboru.

Cena to nie jedyny koszt wyboru

Cena jest widocznym i często istotnym elementem oceny oferty. Sama jej wysokość nie przesądza jednak o wartości postrzeganej.

Produkt droższy może być uznany za wart swojej ceny. Tańszy może rozczarować, jeśli człowiek spodziewa się niskiej jakości. Zdarza się także, że wyższa cena jest odczytywana jako wskazówka jakości – co nie oznacza, że rzeczywiście ją gwarantuje. [1]

W MIEĆ interesuje mnie relacja między spodziewaną korzyścią a tym, co człowiek uważa, że musi za nią oddać lub zaakceptować. Może chodzić o pieniądze. Może również chodzić o czas potrzebny na nauczenie się obsługi, konieczność rezygnacji z innych zalet, zmianę przyzwyczajeń, mniejszą pewność rezultatu czy obawę, że produkt nie spełni obietnicy.

Przyjmijmy, że dwie usługi zapewniają podobny oczekiwany rezultat. Jedna kosztuje mniej, ale wymaga zapoznania się ze skomplikowanymi zasadami. Druga jest droższa, lecz odbiorca lepiej rozumie jej zakres i łatwiej ocenia, czego się spodziewać.

Nie można z góry przesądzić, która uzyska wyższą ocenę. Można natomiast wskazać różne potencjalne przesłanki wartości.

Tu pojawia się ważna granica między MIEĆ i BRAĆ.

MIEĆ pyta, jak cena, wysiłek, ryzyko lub kompromis wpływają na ocenę, czy propozycja jest warta wyboru. BRAĆ pyta, czy i na jakich warunkach człowiek może tę decyzję zrealizować.

Ktoś może uważać produkt za wart wysokiej ceny, ale nie mieć środków na zakup. Może też bez trudu móc go kupić, lecz uznawać cenę za nieuzasadnioną.

Wspólny temat nie oznacza identycznego pytania analitycznego.

Co sprawia, że wierzymy obietnicy?

Żeby korzyść stała się przesłanką wyboru, człowiek może potrzebować przekonania, że deklarowany rezultat jest prawdopodobny.

Marka komunikuje „skuteczność”, „trwałość”, „bezpieczeństwo” albo „najwyższą jakość”. Takie deklaracje mogą brzmieć przekonująco, ale nie są jeszcze dowodami dla każdego odbiorcy.

Wiarygodność może wynikać z wcześniejszego doświadczenia, reputacji marki, demonstracji działania, konkretnego i możliwego do sprawdzenia parametru, niezależnej oceny lub rekomendacji źródła, któremu człowiek ufa.

Nie każdy rodzaj uzasadnienia sprawdzi się w każdej kategorii. Wybór nowej kawy może opierać się na innych przesłankach niż wybór usługi o wysokim ryzyku błędu. Badania nad wiarygodnością marki wskazują, że zaufanie do kompetencji i rzetelności nadawcy może wpływać na uwzględnianie marki oraz na sam wybór, szczególnie w warunkach niepewności. [6]

W praktyce warto odróżniać trzy poziomy:

  1. Obietnica marki. Co marka mówi, że produkt zapewni?
  2. Uzasadnienie obietnicy. Co odbiorca może zobaczyć, sprawdzić lub wykorzystać jako przesłankę wiarygodności?
  3. Potwierdzenie po stronie człowieka. Czy istnieją dane, że odbiorcy faktycznie uznają tę obietnicę za wiarygodną i ważną dla wyboru?

Ostatniego poziomu nie wolno zastępować pierwszym. Samo umieszczenie certyfikatu, liczby lub opinii na opakowaniu nie dowodzi, że ludzie z nich korzystają ani że zmieniają one preferencję.

MIEĆ nie zawsze oznacza porównywanie

Wróćmy do człowieka, który od lat kupuje tę samą kawę.

Być może kiedyś porównywał smak, cenę i jakość. Być może pierwsza decyzja była przypadkowa. Być może wybór utrwaliły doświadczenia albo zwyczaj zakupowy.

Nie wiemy tego wyłącznie z faktu powtarzania zakupu. W badaniach nad nawykami opisuje się sytuacje, w których zachowanie bywa uruchamiane przez znany kontekst, bez każdorazowego, świadomego odwoływania się do aktualnie ocenianych celów i korzyści. [7]

To ważne wyzwanie dla MIEĆ. Jeżeli za każdym zakupem będziemy dopisywać „konsument uznał produkt za wart wyboru”, metoda stanie się niemożliwa do podważenia – a przez to mało użyteczna.

Proponuję więc dopuszczać trzy sytuacje.

  1. Rozpoznawalna ocena. Dysponujemy przesłankami, że człowiek ocenia określoną wartość produktu lub porównuje możliwości.
  2. Utrwalona preferencja. Wybór może wynikać z wcześniej ukształtowanej oceny, doświadczeń lub reguły decyzyjnej. Potrzebujemy jednak danych, aby wskazać konkretną podstawę.
  3. Brak rozpoznawalnego MIEĆ w danym momencie. Zachowanie jest rutynowe albo sytuacyjne, a dostępne informacje nie pozwalają przypisać mu wyodrębnionej oceny wartości.

To nie osłabia metody. Pozwala zachować granicę między interpretacją a wiedzą.

Badania pokazują również, że sama znajomość marki może być prostą regułą wpływającą na wybór, niekoniecznie prowadząc do wyboru produktu o najlepszych parametrach. [8]

Zadaniem MIEĆ nie jest udowodnienie, że człowiek zawsze liczy i porównuje. Jest nim rozpoznanie, kiedy przesłanki oceny są dostępne, kiedy możemy je jedynie podejrzewać i kiedy nie mamy podstaw do ich wskazania.

MIEĆ w punkcie styku marki z człowiekiem

Punktem styku może być opakowanie, półka sklepowa, reklama, karta produktu w sklepie internetowym, rozmowa ze sprzedawcą, doświadczenie używania albo opinia innej osoby. W każdym z tych miejsc można poszukiwać możliwych przesłanek wyboru. Nie wystarczy jednak zidentyfikować obecność argumentu.

Przykładowo na opakowaniu znajduje się informacja „wydajność do 40 prań”.

Obserwacja: taka deklaracja została umieszczona na froncie opakowania.

Hipoteza mechanizmu: liczba prań może pomagać oceniać relację ceny do użyteczności produktu.

Kontekst odbiorcy: argument może mieć szczególne znaczenie dla osób porównujących koszt jednego użycia lub planujących wydatki w gospodarstwie domowym.

Dowody i niewiadome: czy ludzie zauważają informację, rozumieją ją, uznają za wiarygodną i uwzględniają w wyborze? Bez danych pozostaje to otwarte.

To ten sam rygor, który przyjąłem w CHCIEĆ: obserwacja, hipoteza mechanizmu, kontekst odbiorcy, dowody i niewiadome.

W MIEĆ dochodzi jednak dodatkowe pytanie: czy wskazana cecha lub korzyść może rzeczywiście odróżniać tę propozycję od innych możliwości w ocenie odbiorcy?

Czasami przekaz będzie zrozumiały, ale niewyróżniający. Czasami atrakcyjny, lecz niewiarygodny. Czasami wiarygodny i ważny, jednak znany wszystkim markom w kategorii.

Warto wtedy pracować nie tylko nad siłą obietnicy, lecz nad jakością uzasadnienia wyboru.

MIEĆ w praktyce – trzy różne sytuacje

Poniższe sytuacje są hipotetyczne. Nawiązują do przykładów użytych w CHCIEĆ, aby pokazać, jak zmienia się pytanie analityczne, a nie aby sugerować, że człowiek koniecznie przechodzi z jednej fazy do drugiej.

Nowy napój.

Producent wprowadza napój w wyróżniającym opakowaniu, komunikując nowy smak i orzeźwienie. W CHCIEĆ pytaliśmy, czy i dlaczego ta propozycja może zainteresować odbiorcę.

W MIEĆ pytamy inaczej: co mogłoby sprawić, że człowiek uzna ten napój za lepszą lub wystarczająco dobrą możliwość wobec znanych napojów, wody albo rezygnacji z zakupu?

Hipotezą może być oczekiwany smak, dopasowanie do sytuacji, skład lub wartość postrzegana względem ceny. Z opakowania nie dowiemy się jednak, które z tych przesłanek rzeczywiście rozstrzygają wybór.

Znana kawa.

Człowiek regularnie kupuje tę samą kawę. Nie powinniśmy z góry zakładać, że każdorazowo potwierdza wysoką ocenę jej jakości. Możemy natomiast badać, czy znaczenie mają wcześniejszy smak, przewidywalność doświadczenia, znajomość marki, koszt zmiany czy po prostu kontekst utrwalonego nawyku.

Jeśli nie dysponujemy odpowiednimi danymi, zapisujemy: „powtarzalny wybór zaobserwowany; podstawy preferencji niepotwierdzone”.

Środek do usuwania plam.

Człowiek poszukuje rozwiązania konkretnego problemu. MIEĆ pozwala postawić pytania o to, czy bardziej przekonuje go obietnica skuteczności, bezpieczeństwo dla tkanin, wcześniejsze doświadczenie, możliwość sprawdzenia działania czy relacja ceny do przewidywanego efektu.

Nie zakładamy, że istnieje jedno najlepsze kryterium dla wszystkich. Nie utożsamiamy też deklaracji „usuwa trudne plamy” z dowodem, że produkt został z tego powodu wybrany.

Wspólny wniosek z tych sytuacji nie brzmi „każdy zakup ma swój MIEĆ”. Brzmi: każda analiza powinna sprawdzić, czy można wskazać wiarygodne przesłanki wyboru, a jeśli tak – jakie i dla kogo.

Gdzie kończy się MIEĆ, a zaczyna BRAĆ?

To rozróżnienie wydaje się proste do momentu, w którym przyglądamy się prawdziwemu problemowi zakupowemu.

Wyobraźmy sobie produkt, który człowiek uznaje za wartościowy i odpowiedni do własnych potrzeb. Nie znajduje go jednak w sklepie. Albo zniechęca go skomplikowana procedura zakupu. Wartość propozycji nie znika automatycznie. Pojawia się natomiast przeszkoda w realizacji decyzji.

MIEĆ dotyczy podstaw oceny, że propozycja jest warta wyboru. BRAĆ dotyczy warunków, które mogą umożliwiać, ułatwiać lub utrudniać działanie.

Są też sytuacje graniczne.

Wysoka cena może sprawić, że produkt wydaje się niewarty zakupu – pytanie MIEĆ. Ta sama cena może przekraczać możliwości finansowe człowieka, który uważa go za wartościowy – pytanie BRAĆ.

Trudny w obsłudze produkt może wydawać się mniej wartościowy – MIEĆ. Skomplikowany formularz zamówienia może zatrzymać zakup mimo pozytywnej oceny produktu – BRAĆ.

Nie należy oczekiwać, że wszystkie zjawiska da się przypisać tylko do jednego słowa. Ta sama okoliczność może rodzić dwa różne pytania. W rozdziale BRAĆ wrócę do dostępności, tarcia, wysiłku i warunków działania. Tutaj pozostaję przy tym, co pozwala uznać propozycję za wartą wyboru.

Jak marketer może wykorzystać MIEĆ?

Pierwszym krokiem nie jest znalezienie siedmiu argumentów reklamowych. Jest nim nazwanie konkretnego wyboru, który próbujemy zrozumieć.

Czy chodzi o wybór marki, wariantu produktu, sposobu rozwiązania problemu czy pozostanie przy dotychczasowym rozwiązaniu? Dopiero później warto postawić siedem pytań diagnostycznych:

  1. Co jest przedmiotem wyboru? Jaką konkretną propozycję i wobec jakich możliwości analizuję?
  2. Jaką korzyść może rozpoznawać człowiek? Która cecha oferty może mieć znaczenie dla oczekiwanego rezultatu?
  3. Jakie alternatywy są rzeczywiście istotne? Co wiemy o innych możliwościach znanych, dostępnych lub rozważanych przez odbiorcę?
  4. Jakie koszty i kompromisy mogą wpływać na ocenę? Jak odbiorca może postrzegać cenę, wysiłek, ryzyko i rezygnację z innych korzyści?
  5. Na czym może opierać się wiarygodność propozycji? Jakie doświadczenia, dowody lub sygnały wspierają jej obietnicę?
  6. Czy wybór jest świadomie oceniany, czy może rutynowy? Jaką rolę mogą odgrywać wcześniejsze preferencje, nawyk i kontekst?
  7. Co rzeczywiście wiemy? Jakie obserwacje, wypowiedzi, badania lub dane zachowań wspierają naszą interpretację, a co nadal wymaga weryfikacji?

Celem karty nie będzie uzyskanie pozytywnej odpowiedzi w każdym wierszu. Jeżeli nie wiemy, czy określona cecha wpływa na wybór, uczciwą odpowiedzią jest „nie wiemy”.

Wynikiem diagnozy powinny być trzy rzeczy: najlepiej uzasadniona hipoteza powodu wyboru, najsłabszy punkt tej hipotezy oraz propozycja sprawdzenia jej w praktyce.

Nie proponuję na tym etapie automatycznego przeliczania odpowiedzi na wynik punktowy. Ewentualna skala musi mieć wcześniej opisane kryteria i zostać sprawdzona na rzeczywistych przypadkach. Do wspólnej punktacji CHCIEĆ-MIEĆ-BRAĆ wrócimy przy łączeniu perspektyw.

MIEC_KARTA_DIAGNOSTYCZNAPobierz

Kiedy MIEĆ nie wystarcza?

Możemy rozumieć, dlaczego człowiek uznaje produkt za wartościowy, i nadal nie potrafić przewidzieć, czy go kupi. Może zabraknąć dostępności, czasu, możliwości finansowych albo dogodnego sposobu działania. Może również pojawić się inna, ważniejsza okoliczność.

Z drugiej strony człowiek może dokonać zakupu, mimo że nie jesteśmy w stanie wskazać pozytywnej, aktualnej oceny produktu. Zadziałał nawyk, presja sytuacji, ograniczony wybór lub inny mechanizm, którego nie potwierdziliśmy.

MIEĆ nie jest narzędziem do odczytywania myśli na podstawie wyników sprzedaży.

Nie jest również dowodem, że dana obietnica marketingowa działa tylko dlatego, że została umieszczona w komunikacji.

Dobrze skonstruowana analiza powinna dopuszczać co najmniej trzy konkurencyjne wyjaśnienia obserwowanego wyboru: produkt oceniono jako bardziej wartościowy; wybrano go z przyzwyczajenia; wybrano go ze względu na warunki konkretnej sytuacji.

To propozycje do sprawdzenia, nie gotowe rozpoznania.

Istotnym ograniczeniem jest także różnica między deklaracją a zachowaniem. Człowiek może w badaniu wymieniać argument, który nie ma rozstrzygającego znaczenia podczas rzeczywistego wyboru. Dlatego tam, gdzie to możliwe, warto łączyć różne typy dowodów: deklaracje, obserwacje, testy porównawcze i dane z zachowań.

MIEĆ wobec istniejącej wiedzy

Zagadnienia, które opisuję jako MIEĆ, mają bogate podstawy w badaniach nad zachowaniem konsumentów.

Prace Valarie Zeithaml porządkują związki między ceną, postrzeganą jakością i wartością. [1] Sheth, Newman i Gross pokazują, że znaczenie wyboru może wynikać z różnych rodzajów wartości, nie tylko funkcjonalnej. [2] Sweeney i Soutar rozwijają wielowymiarowe ujęcie wartości postrzeganej. [3]

Bettman, Luce i Payne zwracają uwagę na konstruowanie preferencji zależnie od zadania i sytuacji, a Hauser opisuje znaczenie zbiorów rozważanych możliwości i uproszczonych reguł wyboru. [4, 5]

Badania Erdem i Swaita pomagają zrozumieć rolę wiarygodności marki, natomiast prace Wood i Neala oraz Hoyera i Browna wskazują ograniczenia traktowania każdego zakupu jako efektu nowego, świadomego porównania ofert. [6–8]

Nie przedstawiam tych mechanizmów jako własnego odkrycia. Nie twierdzę również, że wymienione badania potwierdzają skuteczność CHCIEĆ-MIEĆ-BRAĆ. Autorski charakter proponowanej perspektywy polega na uporządkowaniu pytań, które pomagają marketerowi rozpoznawać przesłanki wyboru, oddzielać hipotezy od dowodów oraz przekładać ustalenia na projektowanie działań.

O jej praktycznej wartości zdecyduje dopiero zastosowanie do rzeczywistych sytuacji, także tych, w których metoda zawiedzie lub ujawni swoje ograniczenia.

Co wynika z analizy MIEĆ?

MIEĆ nie jest synonimem zalet produktu, przewagi deklarowanej przez markę ani samego zakupu.

Pozwala pytać, dlaczego określona propozycja może zostać uznana za wartą wyboru wobec innych możliwości, oczekiwań oraz postrzeganych korzyści i kosztów. Czasem decydujące znaczenie może mieć funkcjonalny rezultat. Innym razem przewidywalność doświadczenia, zaufanie, cena w relacji do spodziewanej korzyści lub utrwalona preferencja.

Niekiedy nie mamy jednak podstaw, aby wskazać konkretną przesłankę wyboru. Metoda nie powinna jej wtedy dopowiadać.

Dla mnie najważniejszy jest wniosek praktyczny: marka nie musi tylko opowiedzieć o tym, co oferuje. Powinna rozumieć, dlaczego ktoś mógłby uznać jej propozycję za właściwy wybór – i umieć sprawdzić, czy to rozumienie jest trafne.

Dobrze przeprowadzona diagnoza MIEĆ powinna pozostawić marketerowi nie gotową receptę, lecz uporządkowane rozpoznanie: które powody wyboru są wiarygodne, które tylko zakładamy i co należałoby zbadać lub zmienić.

Dalsza część metody nie będzie próbowała udowodnić, że pozytywna ocena zawsze prowadzi do działania. Zajmie się tym, co może pomagać decyzję zrealizować albo ją zatrzymywać.

To będzie pytanie perspektywy BRAĆ.

Moim punktem odniesienia jest człowiek podejmujący decyzję. Interesuje mnie nie tylko to, co marka komunikuje, ale również to, co z tej komunikacji wynika dla odbiorcy.


Daniel Potoczny. Autor CHCIEĆ-MIEĆ-BRAĆ. Praktyk marketingu, CEO agencji marketingowej montovnia.com

Literatura i źródła

[1] Zeithaml, V. A. (1988). Consumer Perceptions of Price, Quality, and Value: A Means-End Model and Synthesis of Evidence. Journal of Marketing, 52(3), 2–22. https://doi.org/10.1177/002224298805200302

[2] Sheth, J. N., Newman, B. I., Gross, B. L. (1991). Why We Buy What We Buy: A Theory of Consumption Values. Journal of Business Research, 22(2), 159–170. https://doi.org/10.1016/0148-2963(91)90050-8

[3] Sweeney, J. C., Soutar, G. N. (2001). Consumer Perceived Value: The Development of a Multiple Item Scale. Journal of Retailing, 77(2), 203–220. https://doi.org/10.1016/S0022-4359(01)00041-0

[4] Bettman, J. R., Luce, M. F., Payne, J. W. (1998). Constructive Consumer Choice Processes. Journal of Consumer Research, 25(3), 187–217. https://doi.org/10.1086/209535

[5] Hauser, J. R. (2014). Consideration-Set Heuristics. Journal of Business Research, 67(8), 1688–1699. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2014.02.015

[6] Erdem, T., Swait, J. (2004). Brand Credibility, Brand Consideration, and Choice. Journal of Consumer Research, 31(1), 191–198. https://doi.org/10.1086/383434

[7] Wood, W., Neal, D. T. (2009). The Habitual Consumer. Journal of Consumer Psychology, 19(4), 579–592. https://doi.org/10.1016/j.jcps.2009.08.003

[8] Hoyer, W. D., Brown, S. P. (1990). Effects of Brand Awareness on Choice for a Common, Repeat-Purchase Product. Journal of Consumer Research, 17(2), 141–148. https://doi.org/10.1086/208544

ROZDZIAŁ III. MIEĆ. CO MOŻE ZREALIZOWAĆ DECYZJE, A CO JĄ UTRUDNIA?

Copyright © {2026}, MONTOVNIA All rights reserved
Polityka prywatności i cookies CHCIEĆ-MIEĆ-BRAĆ

Dbamy o Twoją prywatność

Używamy plików cookie, aby poprawić jakość przeglądania. Możesz zaakceptować wszystkie lub dostosować zgody. Więcej szczegółów znajdziesz w Polityce prywatności.
Powered by PixelShark

Preferencje ciasteczek

Zarządzaj swoimi zgodami. Poniżej znajdziesz kategorie oraz cookies wykryte podczas ostatniego skanu strony.

Polityce prywatności

Brak cookies

Nazwaps_stats_202603_seen
Czas trwania1 miesiac 14 dni
Domenamontovnia.com
TypWlasne

Brak cookies

Powered by PixelShark