Home CHCIEĆ-MIEĆ-BRAĆ Spektrum KOMPETENCJE PORTFOLIO Kariera Kontakt

ROZDZIAŁ V. RZECZYWISTE PRZYPADKI.

RZECZYWISTE PRZYPADKI.

Co możemy dostrzec w rzeczywistych działaniach marek, kiedy zamiast skupiać się wyłącznie na tym, co robi marketing, zaczynamy zastanawiać się nad tym, co te działania mogą oznaczać dla człowieka podejmującego decyzję?

Nie szukajmy potwierdzenia. Poszukajmy innego spojrzenia.

W poprzednich rozdziałach przyjrzeliśmy się trzem perspektywom CHCIEC-MIEĆ-BRAĆ. Zastanawialiśmy się, co może uruchamiać zainteresowanie, co sprawia, że określona propozycja staje się wartościowa oraz jakie okoliczności wpływają na wybór. Pokazaliśmy również, że trzy perspektywy mogą się ze sobą łączyć, ale nie tworzą obowiązkowej kolejności zachowań konsumenta.

Teraz spróbujmy wykorzystać je w praktyce. Nie będziemy jednak szukać przykładów, które najlepiej pasują do wcześniej przyjętych założeń. To byłoby stosunkowo proste. W działaniach niemal każdej marki można odnaleźć próbę zainteresowania człowieka, pokazania wartości produktu albo stworzenia warunków sprzyjających zakupowi.

Ale czy takie dopasowanie rzeczywiście pomaga nam lepiej rozumieć decyzje konsumentów? Niekoniecznie. Dlatego przyjrzyjmy się kilku rzeczywistym przypadkom, które reprezentują odmienne sytuacje rynkowe. Nie będziemy przeprowadzać audytów marek ani oceniać skuteczności ich działań na podstawie niepełnych informacji. Skupimy się na pytaniach, które pojawiają się, gdy zmieniamy punkt odniesienia. Z tego, co marka robi, na to, co człowiek może dzięki temu dostrzec, uznać za wartościowe albo wybrać.

Coca-Cola Spiced. Zainteresować nowością to jeszcze nie wszystko.

W 2024 roku Coca-Cola wprowadziła na rynek północnoamerykański Coca-Cola Spiced, nowy wariant napoju łączący klasyczny smak marki z nutami malinowymi i przyprawowymi.

Produkt zaprezentowano jako nową, stałą propozycję smakową. Jego premierze towarzyszyły działania komunikacyjne podkreślające odmienność doświadczenia. Jeszcze w tym samym roku Coca-Cola podjęła decyzję o wycofaniu wariantu Spiced. [1]

Z perspektywy marketingowej można byłoby rozpocząć analizę od premiery produktu, jego komunikacji, pozycjonowania czy decyzji o zakończeniu sprzedaży. Spróbujmy jednak spojrzeć na tę sytuację inaczej. Co mogło sprawić, że człowiek zainteresował się nowym wariantem znanego napoju?

Być może sama nowość. Być może zaufanie do marki. A może ciekawość związana z nietypowym połączeniem smaków. To możliwe wyjaśnienia, ale nie znamy ich rzeczywistego znaczenia. Znacznie ciekawsze pytanie pojawia się jednak później. Czy powód, dla którego człowiek chce czegoś spróbować, jest jednocześnie powodem, dla którego będzie chciał do tego wracać? Nie musi tak być.

Nowość może skutecznie przyciągać uwagę, ale po pierwszym doświadczeniu konsument zaczyna oceniać sam produkt. To, co wcześniej było obietnicą, staje się rzeczywistym doświadczeniem. Może ono spełnić oczekiwania, rozczarować albo okazać się interesujące, lecz niewystarczająco ważne, aby zmienić dotychczasowe przyzwyczajenia.

Nie wiemy, czy właśnie taki mechanizm miał znaczenie w przypadku Coca-Cola Spiced. Istnieją również inne możliwe wyjaśnienia, związane choćby z dystrybucją, ceną, konkurencją czy strategią portfolio marki. Nie przypisujmy więc wycofania produktu jednej przyczynie.

Zwróćmy natomiast uwagę na różnicę, którą pozwala dostrzec CHCIEĆ-MIEĆ-BRAĆ. Zainteresowanie nowością nie jest tym samym co uznanie produktu za wart ponownego wyboru.

Co to zmienia w myśleniu o marketingu?

Wyobraźmy sobie, że pracujemy nad wprowadzeniem nowego wariantu produktu. Naturalnym kierunkiem może być poszukiwanie atrakcyjnego sposobu jego zaprezentowania. Ale czy na tym powinniśmy kończyć? Możemy przecież zastanowić się, jaka wartość pozostanie po pierwszym kontakcie z nowością.

  • Co sprawi, że produkt znajdzie miejsce wśród rozważanych alternatyw?
  • Czy jego propozycja ma znaczenie wyłącznie w momencie premiery, czy również w kolejnych sytuacjach zakupowych?

To nie oznacza, że każdy produkt musi budować długotrwałe przywiązanie. Niektóre propozycje są z założenia krótkotrwałe lub okazjonalne. Warto jednak rozumieć, do jakiego rodzaju wyboru chcemy stworzyć warunki. W tym przypadku CHCIEĆ-MIEĆ-BRAĆ nie wyjaśniło przyczyn decyzji Coca-Coli. Pomogło natomiast postawić pytanie, które może mieć znaczenie przy projektowaniu innych nowości. Czy budujemy przede wszystkim powód do spróbowania produktu, czy również powód do jego ponownego wyboru?

IKEA BILLY. Znajomość produktu a powód do wyboru.

Regał BILLY jest obecny w ofercie IKEA od 1979 roku. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych produktów marki. Mimo wieloletniej obecności na rynku pozostaje rozwijany. W 2022 roku IKEA zapowiedziała zmiany dotyczące między innymi wyglądu, materiałów oraz możliwości demontażu i ponownego montażu regału. [2]

Przyjrzyjmy się temu przykładowi. Znany produkt, znana marka, dobrze określona funkcja.Czy jego komunikacja powinna przede wszystkim przypominać konsumentom o istnieniu BILLY? Być może. Ale możemy też postawić inne pytanie.Czy człowiek, który zna produkt, ma wystarczający powód, żeby właśnie ten produkt wybrać?

To dwie różne kwestie. Konsument może doskonale znać markę i jednocześnie uznać, że konkurencyjna propozycja lepiej odpowiada jego potrzebom. Może również wrócić do znanego produktu nie dlatego, że zobaczył kolejną reklamę, lecz dlatego, że jego funkcjonalność, cena lub możliwość dopasowania do wnętrza nadal stanowią atrakcyjne rozwiązanie.

W przypadku BILLY szczególnie interesująca staje się perspektywa MIEĆ. Nie chodzi o samo posiadanie regału. Chodzi o rozpoznanie wartości, jaką konkretne rozwiązanie może mieć dla człowieka. Dla jednej osoby będzie to możliwość rozbudowy istniejącego zestawu. Dla innej prostota konstrukcji, dostępne wykończenie albo łatwość wkomponowania mebla w niewielką przestrzeń.

Zmiany wprowadzane przez IKEA mogą tworzyć dodatkowe możliwości dopasowania produktu do różnych oczekiwań. Nie oznacza to jednak, że każda z tych zmian automatycznie staje się ważnym argumentem zakupowym. O tym decyduje znaczenie, jakie przypisują im konkretni odbiorcy.

Co to zmienia w myśleniu o marketingu?

Załóżmy, że pracujemy nad komunikacją produktu obecnego na rynku od wielu lat. Czy zawsze potrzebujemy nowej historii, nowego hasła i kolejnej kampanii przypominającej o jego istnieniu? Niekoniecznie. Może warto najpierw zastanowić się, co sprawia, że produkt pozostaje wybierany.

  • Co zmieniło się w oczekiwaniach konsumentów?
  • Które cechy produktu nadal mają znaczenie?
  • Czy komunikacja pokazuje te wartości w sposób zrozumiały dla człowieka, czy przede wszystkim powtarza argumenty znane od lat?

Być może odpowiedzi doprowadzą nas do nowego sposobu komunikowania produktu. A być może wskażą potrzebę zmiany samej oferty. CHCIEC-MIEĆ-BRAĆ nie przesądza, który kierunek będzie właściwy. Pozwala jednak dostrzec, że problemem znanego produktu nie zawsze jest brak zainteresowania. Czasami ważniejsze jest pytanie, czy człowiek nadal widzi wystarczający powód, aby go wybrać.

Żappka. Czy korzyść zmienia decyzję?

Programy lojalnościowe stanowią naturalną część współczesnego handlu. Punkty, kupony, nagrody i indywidualne promocje pojawiają się w wielu miejscach, w których dokonujemy codziennych zakupów. Przyjrzyjmy się przykładowi Żappki.

W listopadzie 2026 roku Żabka uruchomiła nową odsłonę programu lojalnościowego. Oprócz dotychczasowych żappsów wprowadziła między innymi mechanikę „Skoków”, pozwalającą zdobywać nagrody za realizację określonych wyzwań zakupowych. [3]

Z perspektywy marki możemy analizować konstrukcję programu, oferowane korzyści, aktywność użytkowników czy sposoby zachęcania do kolejnych zakupów. Ale zatrzymajmy się przy prostej sytuacji. Konsument wchodzi do Żabki po napój, który zamierzał kupić już wcześniej. Przy okazji korzysta z promocji dostępnej w aplikacji.

  • Co właściwie się wydarzyło?
  • Czy promocja przekonała go do zakupu?
  • A może po prostu otrzymał dodatkową korzyść za decyzję, którą już podjął?

Oba wyjaśnienia są możliwe. I oba mogą mieć zupełnie inne znaczenie dla sposobu projektowania programu lojalnościowego. W pierwszym przypadku korzyść mogła wpłynąć na zachowanie. W drugim zwiększyła wartość istniejącego doświadczenia zakupowego, ale nie musiała być przyczyną samego zakupu.

Możliwa jest również trzecia sytuacja. Promocja nie zmieniła decyzji o odwiedzeniu sklepu, ale wpłynęła na wybór konkretnego produktu. Nie musimy rozstrzygać tego na podstawie samego faktu wykorzystania promocji.Ważniejsze jest dostrzeżenie, że podobne zachowania mogą wynikać z różnych powodów.

Co to zmienia w myśleniu o marketingu?

Projektując program lojalnościowy, możemy koncentrować się na atrakcyjności nagród i częstotliwości korzystania z promocji. Ale możemy również zapytać, jaką rolę dodatkowa korzyść ma odgrywać w decyzji konsumenta.

  • Czy chcemy stworzyć nowy powód do odwiedzenia sklepu?
  • Czy pomóc człowiekowi dostrzec większą wartość konkretnej propozycji?
  • A może zależy nam na docenieniu i utrzymaniu już istniejących zwyczajów zakupowych?

Nie są to identyczne cele. Dlatego nie zawsze powinniśmy oceniać je przez pryzmat tych samych oczekiwań. Perspektywa CHCIEC-MIEĆ-BRAĆ nie zastępuje analizy programu lojalnościowego. Pozwala jednak zatrzymać się przy pytaniu, które łatwo przeoczyć, skupiając się wyłącznie na aktywności konsumentów. Czy zaproponowana korzyść pomogła człowiekowi podjąć decyzję, czy przede wszystkim sprawiła, że decyzja już podjęta stała się dla niego korzystniejsza?

Obie sytuacje mogą być wartościowe dla marki. Ważne, aby nie traktować ich jako tego samego zjawiska.

InPost. Kiedy okoliczności zmieniają znaczenie oferty?

Wartość produktu lub usługi nie zawsze wynika wyłącznie z jej cech. Czasami szczególnego znaczenia nabiera sytuacja, w której człowiek może z niej skorzystać.Spójrzmy na możliwość odbioru przesyłek w automatach Paczkomat InPost oraz obsługi przesyłek przez aplikację mobilną. [4]

Wyobraźmy sobie dwie osoby. Jedna pracuje z domu i bez trudności odbiera przesyłki od kuriera. Druga przez większość dnia jest poza domem i woli odebrać paczkę w dogodnym momencie. Obie chcą otrzymać zamówiony produkt. Ale czy tak samo ocenią wartość proponowanych sposobów dostawy?

Prawdopodobnie nie zawsze. Dla jednej osoby wygodniejsza będzie dostawa pod drzwi. Dla drugiej możliwość odbioru w wybranym automacie. Nie oznacza to, że jedna usługa jest obiektywnie lepsza od drugiej. Oznacza, że jej znaczenie może zależeć od okoliczności.I właśnie tutaj pojawia się interesujące pytanie dla marketingu.

  • Czy komunikując wygodę, pokazujemy jedynie cechę usługi?
  • Czy pomagamy człowiekowi rozpoznać sytuację, w której ta wygoda może mieć dla niego rzeczywistą wartość?

To subtelna, ale istotna różnica. Nie zawsze trzeba zmieniać samą propozycję. Czasami warto lepiej zrozumieć, w jakich okolicznościach staje się ona odpowiedzią na oczekiwania człowieka.

A kiedy CHCIEĆ-MIEĆ-BRAĆ nie jest potrzebne?

Po przyjrzeniu się tym przykładom możemy odnieść wrażenie, że trzy perspektywy da się zastosować niemal wszędzie. I rzeczywiście, w wielu sytuacjach można odnaleźć pytania dotyczące zainteresowania, wartości czy warunków wyboru. Ale czy zawsze warto je zadawać?

Wyobraźmy sobie konsumenta, który regularnie kupuje określony produkt. Pewnego dnia nie znajduje go w sklepie. Wybiera dostępny zamiennik. Jeżeli wiemy, że jedyną przyczyną tej konkretnej decyzji był brak produktu, nie potrzebujemy rozbudowanej interpretacji. Wyjaśnienie jest wystarczające. Możemy oczywiście analizować zainteresowanie, preferencje i postrzeganą wartość obu produktów. Ale jeżeli chcemy jedynie zrozumieć, dlaczego podczas tej wizyty konsument kupił zamiennik, dalsze rozważania mogą niczego istotnego nie wnieść. Sytuacja zmieni się, jeśli postawimy inne pytanie.

  • Czy konsument wróci do poprzedniej marki?
  • Czy doświadczenie z zamiennikiem zmieni jego przyszłe wybory?
  • Czy przypadkowa próba innego produktu może doprowadzić do nowego przyzwyczajenia?

Wtedy CHCIEC-MIEĆ-BRAĆ może otworzyć dodatkową przestrzeń do namysłu. Nie dlatego, że metoda musi być zastosowana. Dlatego, że pojawił się nowy problem. Nie każda decyzja wymaga trzech perspektyw. Nie każdy problem wymaga nawet jednej z nich.

To ważna granica. Nie budujemy narzędzia, którego trzeba używać w każdej sytuacji. Budujemy sposób myślenia, który powinien być pomocny wtedy, kiedy rzeczywiście pozwala dostrzec coś więcej.

Co zobaczyliśmy inaczej?

Wróćmy na chwilę do analizowanych przykładów. Nie po to, aby ponownie opisywać działania marek. Spróbujmy zobaczyć, co zmieniło się w pytaniach, które stawialiśmy.

Coca-Cola Spiced

Zamiast koncentrować się wyłącznie na atrakcyjności premiery nowego produktu, zaczęliśmy zastanawiać się nad różnicą pomiędzy powodem do pierwszej próby a powodem do ponownego wyboru.

IKEA BILLY

Zamiast zakładać, że znany produkt potrzebuje przede wszystkim przypominania o sobie, skierowaliśmy uwagę na wartość, którą człowiek nadal może w nim odnajdywać.

Żappka

Zamiast utożsamiać wykorzystanie promocji ze zmianą zachowania, dostrzegliśmy możliwość, że korzyść jedynie towarzyszy decyzji, która została już podjęta.

InPost

Zamiast traktować wygodę jako jednakową zaletę dla wszystkich, zaczęliśmy zastanawiać się nad okolicznościami, w których konkretne rozwiązanie może nabierać znaczenia.

W każdym przypadku zmienił się punkt odniesienia. Nie przestaliśmy interesować się tym, co robi marka. Zaczęliśmy jednak pytać, co te działania mogą oznaczać dla człowieka, do którego są kierowane.

I właśnie tutaj widzę możliwą wartość CHCIEC-MIEĆ-BRAĆ. Nie w samym przyporządkowaniu działań marketingowych do trzech pojęć. Nie w tworzeniu kolejnej klasyfikacji kampanii, produktów czy promocji. Ale w możliwości spojrzenia na znany problem z innej strony.

Od innego pytania do innej decyzji…

Zwróćmy uwagę na jeszcze jedną konsekwencję.

  • Jeżeli problem z nowym produktem dotyczy wartości doświadczenia po pierwszym zakupie, większa intensywność komunikacji nie musi być właściwą odpowiedzią.
  • Jeżeli znany produkt nadal posiada istotne zalety, ale konsumenci ich nie dostrzegają, potrzebna może być zmiana sposobu przedstawiania oferty, a nie samego produktu.
  • Jeżeli program lojalnościowy przede wszystkim nagradza dotychczasowe zachowania, jego rozwój może wymagać innego podejścia niż w sytuacji, gdy celem jest pozyskiwanie nowych klientów.
  • Jeżeli wygoda usługi zależy od okoliczności, być może warto pokazywać ją w konkretnych sytuacjach zamiast komunikować jako uniwersalną obietnicę.

To nadal hipotezy i możliwe kierunki działania. Nie twierdzimy, że byłyby właściwymi rekomendacjami dla analizowanych marek. Pokazują jednak, dlaczego sposób postawienia pytania może mieć znaczenie dla późniejszej decyzji projektowej. Bo jeżeli inaczej rozpoznamy problem, możemy również inaczej zaprojektować jego rozwiązanie.

Co sprawia, że trzy perspektywy są użyteczne?

Po tych rozważaniach możemy wrócić do pytania prowadzącego. Czy CHCIEC-MIEĆ-BRAĆ pomaga lepiej rozumieć rzeczywiste decyzje konsumentów?

Na podstawie samych opisanych przypadków nie możemy jeszcze tego jednoznacznie potwierdzić. Nie znamy wszystkich powodów zachowań konsumentów ani pełnych uwarunkowań decyzji biznesowych przywołanych marek. Możemy natomiast ocenić, czy trzy perspektywy pomagają uporządkować nasze myślenie.

Proponuję zwrócić uwagę na trzy kwestie.

  1. Czy dostrzegliśmy coś, czego wcześniej nie braliśmy pod uwagę? Czasami będzie to różnica między zainteresowaniem a rzeczywistą wartością produktu. Innym razem znaczenie okoliczności albo wpływ już istniejących przyzwyczajeń.
  2. Czy potrafimy postawić lepsze pytanie? Nie każde pytanie musi prowadzić do natychmiastowej odpowiedzi. Czasami jego wartość polega na tym, że pozwala rozpoznać niepewność ukrytą za pozornie oczywistym wnioskiem.
  3. Czy z tej obserwacji może wynikać sensowny kierunek działania? Może dotyczyć komunikacji, produktu, oferty albo warunków, w których człowiek podejmuje decyzję. Nie musimy za każdym razem znajdować odpowiedzi na wszystkie trzy kwestie.

Ale jeśli zastosowanie CHCIEC-MIEĆ-BRAĆ nie zmienia naszego rozumienia problemu, nie pomaga postawić istotnego pytania ani nie otwiera żadnego kierunku dalszej pracy, trudno mówić o jego szczególnej użyteczności. W takim przypadku prostszy sposób analizy może być wystarczający.

Trzy perspektywy, nie trzy odpowiedzi na wszystko…

CHCIEC-MIEĆ-BRAĆ nie zastępuje badań konsumenckich, analizy danych ani wiedzy o konkretnym rynku. Nie jest również metodą pozwalającą przewidzieć każdą decyzję. Nie ma ambicji rozstrzygania, jakie działania marketingowe zawsze będą skuteczne. Jest propozycją spojrzenia na problem przez trzy grupy pytań.

  1. Co może uruchamiać zainteresowanie człowieka?
  2. Co sprawia, że rozpoznaje wartość określonej propozycji?
  3. Co w konkretnej sytuacji może pomóc mu podjąć decyzję?

Czasami najważniejsza okaże się jedna z tych perspektyw. Czasami ich połączenie. A czasami żadna nie wniesie wystarczająco dużo, aby uzasadnić dalszą analizę. Nie traktuję tego jako powodu do obrony koncepcji. Przeciwnie. Uważam, że świadomość jej ograniczeń jest potrzebna, jeżeli chcemy z niej uczciwie korzystać. CHCIEC-MIEĆ-BRAĆ nie powinno stawać się odpowiedzią, zanim dobrze zrozumiemy pytanie.

Na dalszą drogę.

Dotychczas skupialiśmy się przede wszystkim na rozpoznawaniu mechanizmów, które mogą mieć znaczenie dla decyzji konsumenta. Próbowaliśmy patrzeć na działania marek przez pryzmat jego możliwych reakcji, oczekiwań i okoliczności wyboru. Ale pojawia się kolejna możliwość.

Co, jeśli nie będziemy wykorzystywać trzech perspektyw wyłącznie do interpretowania już istniejących działań? Co, jeśli zaczniemy od nich pracę nad nową propozycją, ofertą lub komunikacją? Nie po to, aby zaprojektować zachowanie człowieka za niego.Ale po to, aby lepiej rozumieć, jakie możliwości możemy mu stworzyć. To zagadnienie, do którego warto przejść w kolejnych rozdziałach.

Moim punktem odniesienia jest człowiek podejmujący decyzję. Interesuje mnie nie tylko to, co marka komunikuje, ale również to, co z tej komunikacji wynika dla odbiorcy.


Daniel Potoczny. Autor CHCIEĆ-MIEĆ-BRAĆ. Praktyk marketingu, CEO agencji marketingowej montovnia.com

Literatura i źródła

[1] Associated Press, Coca-Cola Spiced is getting canceled after 7 months on the market, wrzesień 2024. https://apnews.com/article/cocacola-coke-spiced-soda-c13ff635fa8f8b6977b1371d6bdc88c3

[2] Inter IKEA, BILLY relaunched with new colours and sustainability improvements, 24 maja 2022. https://www.ikea.com/global/en/newsroom/retail/ikea-relaunches-its-icon-billy-with-new-timeless-colours-and-sustainability-improvements-220524/

[3] Żabka Polska, Żappsy zostają, nagród przybywa. 1 listopada rusza nowy program lojalnościowy Żabki, 29 października 2026. https://www.zabka.pl/zappsy-zostaja-nagrod-przybywa-1-listopada-rusza-nowy-program-lojalnosciowy-zabki/

[1] InPost, Aplikacja mobilna InPost Mobile. https://inpost.pl/aplikacja-mobilna

Copyright © {2026}, MONTOVNIA All rights reserved
Polityka prywatności i cookies CHCIEĆ-MIEĆ-BRAĆ

Dbamy o Twoją prywatność

Używamy plików cookie, aby poprawić jakość przeglądania. Możesz zaakceptować wszystkie lub dostosować zgody. Więcej szczegółów znajdziesz w Polityce prywatności.
Powered by PixelShark

Preferencje ciasteczek

Zarządzaj swoimi zgodami. Poniżej znajdziesz kategorie oraz cookies wykryte podczas ostatniego skanu strony.

Polityce prywatności

Brak cookies

Nazwaps_stats_202603_seen
Czas trwania1 miesiac 14 dni
Domenamontovnia.com
TypWlasne

Brak cookies

Powered by PixelShark